Materiaal

Misschien. Maar door deze “vanzelfsprekendheid” te benadrukken, wordt nog niets gezegd over de vorm die dit leger zou moeten aannemen en over de taken die eraan worden toegewezen. Bovendien verklaart dit geenszins de invoering van een vrijwillige legerdienst in België. 
De dienstplicht (of verplichte legerdienst) is in België sinds 1992 opgeschort, enkele jaren na de val van de Berlijnse Muur en het einde van de Koude Oorlog. Deze opschorting bekrachtigde de overgang van een leger van milities naar een beroepsleger, dat kleiner en mobieler is.  
Zolang het “vrijwillig” is, is de legerdienst in zijn huidige vorm vooral bedoeld om het leger weer centraal te stellen in de aandacht van de Belgische bevolking in het algemeen, en van jongeren in het bijzonder. Het is ook, op een heel concrete manier, bedoeld om de nieuwe ‘territoriale reserve’ te voeden en te versterken, die door de Arizona-regering tegelijk met de ‘vrijwillige legerdienst’ in het leven is geroepen.  

Ja, op papier is het “vrijwillig”. Maar in de praktijk heeft niet iedereen dezelfde keuzemogelijkheden. Als je jongeren die moeite hebben om een baan te vinden of hun studie te betalen 2.000 euro per maand aanbiedt, is dat geen echte vrije keuze meer. Door met bezuinigingen de levensomstandigheden voor jongeren steeds kwetsbaarder en onzekerder te maken, is het voorstel voor deze legerdienst voor de meest kwetsbaren een vermomde dwang.

Bovendien heeft  minister Theo Francken er al op gewezen: de legerdienst zou op korte termijn opnieuw verplicht kunnen worden gesteld. Het ontbreekt volgens hem alleen aan de “politieke wil”.  

Vergeet niet dat het Belgische leger zich ten doel heeft gesteld om tegen 2029 minstens 14.800 militairen, 6.600 reservisten en 4.800 burgers te rekruteren. Tegen eind 2034 streeft Defensie naar 34.500 militairen in actieve dienst, 12.800 reservisten en 8.500 burgers. Het Belgische leger kampt echter met een vrij hoog verloop, dat wil zeggen dat militairen voortijdig het leger verlaten. De meest recente cijfers werden verstrekt door de voormalige minister van Defensie Ludivine Dedonder: tussen januari 2016 en december 2021 verliet 49,9% van de vrijwilligers Defensie 40 maanden na hun aanmelding. In de eerste maand is bijna 10% van de vrijwilligers vertrokken. Na een jaar bedraagt het verloop 30,5% voor vrijwilligers, 20,4% voor onderofficieren en 13,8% voor officieren. De rekrutering neemt toe, maar compenseert niet de pensioneringen en de uitval tijdens de opleiding.

In zijn “Strategische Visie van Defensie 2025” kondigt Theo Francken echter een verschuiving aan in de oorlogsvoering naar een “oorlog met massa”, waarvoor de inzet van grote aantallen militairen nodig is: “Geavanceerde technologie verliest haar operationele doeltreffendheid zonder een voldoende hoeveelheid materieel, troepen, wapens en munitie. […] In een omgeving waarin de verliezen in de beginfase van een conflict aanzienlijk kunnen zijn, is het hebben van een groot aantal systemen en munitie essentieel om de operationele efficiëntie te behouden en weerbaarheid te garanderen. Massa is in deze zin geen luxe maar een basisvoorwaarde” .

Ja, dat is veel geld, vooral aan het begin van je werkzame leven.
Maar vraag jezelf eens af: Wat leer ik daar? Wat bouw ik op?
Deze dienst leert je te gehoorzamen, blindelings bevelen uit te voeren, een militaire hiërarchie te volgen en je voor te bereiden op oorlog. Een opleiding bij het leger biedt je niet de mogelijkheid om je kritische geest te ontwikkelen of in te grijpen bij echte sociale, ecologische of humanitaire noodsituaties.

We zouden liever zien dat de staat deze middelen investeert in het creëren van jobs, opleidingen en huisvesting; in het ondersteunen van collectieven, waar jongeren zich nu al inzetten om de samenleving te versterken.

Na een jaar krijg je dit salaris niet meer uitbetaald. Een stopzetting die waarschijnlijk net zo abrupt zal zijn als het moment waarop je je eerste salaris ontving. Als je bij aanvang van de legerdienst niet in aanmerking kwam voor een werkloosheidsuitkering, zul je daar ook na je diensttijd geen recht op hebben. 

Dat klopt, discipline, strengheid, kameraadschap en doorzettingsvermogen zijn zeer nuttige eigenschappen.  

Maar laten we eerlijk zijn: dit soort uitspraken wordt vaak gedaan door mensen die erover praten terwijl ze aan anderen denken, en die zichzelf uitsluiten van de noodzaak om discipline te leren. Zijn er in dit soort uitspraken soms geen racistische of klassistische ondertonen te bespeuren? Zoals in de boodschap die Theo Francken publiceerde na het politiegeweld tijdens de demonstraties van leerkrachten en studenten in Brussel in juni 2026: “Wat er in Brussel is gebeurd, is een regelrechte schande. Altijd weer dezelfde hardnekkige relschoppers en vandalen. Er moeten bootcamps komen voor deze jeugddelinquenten. Defensie staat klaar om te helpen.”      

Je hebt geen uniform nodig om discipline en kameraadschap te leren! Jeugdorganisaties, vrijwilligerswerk, collectieve projecten, teamsporten enz.leren je ook discipline, samenwerking en respect.
Het verschil is dat je bij de vrijwillige legerdienst leert om een militaire logica te volgen en mee te werken aan de voorbereiding op oorlog. Niet om na te denken of burgerlijke oplossingen aan te dragen waarmee oorlog kan worden voorkomen.

Het beschermen van de bevolking is essentieel. Niemand beweert het tegendeel.

Wat ons zorgen baart, is dat het leger de enige manier wordt om veiligheid te benaderen.
Tegenwoordig wordt er massaal geïnvesteerd in het leger, maar veel minder in diplomatie, samenwerking, sociale rechtvaardigheid of vredeseducatie.
Veiligheid betekent echter niet alleen klaar zijn om te vechten: het betekent in de eerste plaats alles in het werk stellen om te voorkomen dat het zover komt.

De Europese landen zijn bezig met een massale herbewapening. In België zijn de militaire uitgaven tussen 2025 en 2026 met 59% gestegen. Bijna overal wordt militaire dienstplicht weer ingevoerd om de legerkaders te vullen, en neemt de politieke retoriek waarin oorlog wordt aangekondigd toe. Tegelijkertijd neemt het gevoel van onveiligheid toe en worden internationale conflicten steeds heviger. Er wordt niets gedaan om te werken aan de-escalatie en verzoening. Toch bestaat echte defensie en echte veiligheid er uiteindelijk in om conflicten via dialoog op te lossen. Het is een langdurig proces, maar we moeten er dringend weer mee beginnen.

Vooral omdat alle landen ter wereld met gemeenschappelijke problemen worden geconfronteerd: klimaatontregeling, pandemieën, internationale handel, enz. 

Laten we ook eens kijken naar wat het leger concreet doet, hoe het zijn taken op het gebied van de “verdediging” van het grondgebied, zoals vastgelegd in de Grondwet, vervult. Wat zien we? Dat het Belgische leger taken vervult die vaak moeilijk in verband te brengen zijn met het begrip verdediging van het grondgebied. In België wordt het leger steeds vaker ingezet om taken van de politie over te nemen en wereldwijd wordt het zeer vaak ingezet op grote afstand van onze grenzen (en die van de Europese Unie en de NAVO).  

Misschien. Maar het is ook een jaar van je jeugd dat je hebt besteed aan een militair doel.
Stel je eens voor dat die tijd en dat geld zouden worden gebruikt ten dienste van de samenleving: door verenigingen, scholen, milieuprojecten of solidariteitsprojecten te ondersteunen. Dat zou ook een indrukwekkende ervaring zijn… en echt nuttig.

Vandaag de dag hecht de regering waarde aan slechts één soort inzet: die voor de gewapende verdediging. We zouden graag zien dat alle inzet voor vrede of solidariteit met dezelfde energie wordt ondersteund. 

En hoe zal die levenservaring er dan concreet uitzien? De jongeren die zijn geselecteerd voor de eerste editie van de vrijwillige legerdienst zijn in september 2026 begonnen. Ze zijn verdeeld over drie kazernes in België. Daar zullen ze een legeropleiding volgen. Vanaf februari-maart zullen zij operationeel zijn en worden ingezet in het kader van de territoriale reserve, meer bepaald in het 1ste bataljon van de Fuseliers. Hun taak is het “de beveiliging van kritieke infrastructuur in eigen land, zoals nucleaire sites en communicatiesystemen, maar bijvoorbeeld ook havens, spoorwegen en snelwegen. […] Want stel dat de dreiging omhooggaat, dan zal ook het risico op sabotage, spionage of terrorisme stijgen.” . Jongeren die hun legerdienst gaan vervullen, zullen dus halverwege hun diensttijd worden ingezet op het Belgische grondgebied om gevoelige locaties te beveiligen. 

Als je je inschrijft, breng je een jaar door in een militaire omgeving, fulltime, met opleiding, strikte regels en een hiërarchie. Wat je tijdens dit jaar precies doet, staat beschreven in vraag 6.
Je ontvangt een vergoeding van ± 2 118 euro netto per maand.
Aan het einde zijn er drie mogelijkheden:

• Reservist worden. Dit is de prioritaire doelstelling die de Arizona-regering heeft aangegeven. 

Er zijn drie soorten reserves binnen het Belgische leger: 1. De gespecialiseerde reserve, die het mogelijk maakt om de werking van het leger incidenteel of structureel te versterken; 2. De gevechtsreserve (inzetbaar), die op dezelfde manier is samengesteld en geïntegreerd in de actieve eenheden, maar waarvan de paraatheid minder hoog is. Na een periode van (her)paraatmaking (training) kunnen deze reserve-eenheden net als de actieve eenheden worden ingezet bij operaties; 3. De territoriale reserve, “gericht op de verdediging van het territorium, gastlandsteun, hulp aan de natie het beveiligen van de nucleaire sites en de ambassades met een statische beveiliging, de beveiliging van sites die permanent onder OCAD-niveau drie vallen en de petrochemische sector” . Volgens de Arizona-regering is “de oprichting van een territoriale reserve een prioriteit op korte termijn”. De vrijwillige legerdienst zal “worden ontwikkeld in het kader van de reserve en is van cruciaal belang voor haar ontwikkeling en versterking. Het dienstjaar zal immers zorgen voor een instroom van goed opgeleide en gemotiveerde personen” . 

• solliciteren als beroepsmilitair,
• of Defensie volledig verlaten.

Deelnemen betekent dus een echte band met het leger aangaan, wat gevolgen kan hebben die verder reiken dan het dienstjaar. Het is belangrijk om dit te weten voordat je je aanmeldt.  

Nee.
Vrijwillige legerdienst is een fulltime baan.
Deelname houdt in dat je je studie moet onderbreken, je studentenstatus voor een jaar verliest en je studie mogelijk pas na afloop van de dienst weer kunt hervatten.

Aangezien je meer dan 2.000 euro netto per maand verdient, voldoen je ouders niet meer aan de voorwaarden om kinderbijslag te ontvangen tijdens je dienstjaar.
In theorie kan de kinderbijslag weer worden toegekend als je na je diensttijd weer gaat studeren.

Dat zou mooi zijn, ja.
Maar eenheid kan je niet afkondigen onder het bevel van een sergeant.
Die ontstaat wanneer we elkaar begrijpen, wanneer we discussiëren, wanneer we samenwerken aan een gemeenschappelijk project.
Samenhang ontstaat op school, in jeugdbewegingen, bij burgerinitiatieven, in de cultuur… niet door oorlog, die een project van nationale eenheid nastreeft op basis van uitsluiting en confrontatie met de Ander.
Ook hier is het probleem dat men één enkele vorm van eenheid – de militaire – versterkt, terwijl men de ruimtes die dialoog en ontmoeting mogelijk maken, juist verzwakt. 

Vergeet ook niet dat de betaalde ‘vrijwillige legerdienst’ op zich niet bedoeld is om een ‘geest van nationale eenheid’ te creëren. Het betreft immers ‘slechts’ 500 jongeren in 2026 en 1000 vanaf 2027, en is in de eerste plaats bedoeld om de territoriale reserve van het Belgische leger te versterken.   

Natuurlijk moeten we ons kunnen verdedigen.
Maar klaar zijn om ons te verdedigen betekent niet dat we de hele samenleving rond oorlog moeten organiseren.
Hoe meer we ons erop voorbereiden, hoe aanvaardbaarder en waarschijnlijker we oorlog maken.
Wat we vragen, is een evenwicht: ja, de verdediging voorbereiden, maar zonder te vergeten de vrede voor te bereiden.
En vandaag de dag wordt dit tweede aspect – dialoog, samenwerking, onderwijs, internationale solidariteit, de strijd tegen de levensomstandigheden die de geweldscycli in stand houden – in het overheidsbeleid grotendeels vergeten.

Dat gezegd zijnde, als het echt doeltreffend wil zijn en confrontatie wil vermijden, moet elk defensiebeleid gebaseerd zijn op twee middelen: militaire afschrikking en beleid gericht op wederzijds vertrouwen tussen staten die elkaar als vijanden beschouwen. Als het ‘defensiebeleid’ uitsluitend op afschrikking berust (en dus op bewapening, en op steeds meer bewapening), vergroten we de kans op conflicten en het risico op een gewapende confrontatie. We leiden de samenleving onvermijdelijk naar oorlog.   

Er zijn tal van andere manieren om ‘je land te dienen’: 

• lid worden van een jongerenorganisatie, een burgerbeweging of vrijwilligerswerk doen,
• deelnemen aan een solidariteitsproject, aan ecologische of sociale acties,
• je in te zetten voor je gemeente, je school, je buurt,
• je aan te melden als gewetensbezwaarde om publiekelijk kenbaar te maken dat je tegen legerdienst bent. Dit is een recht dat wordt erkend door de Grondwet en het internationaal recht (hiervoor kun je contact opnemen met Service for Peace via serviceforpeace@cnapd.be)
• of gewoon je stem laten horen over onderwerpen die je na aan het hart liggen.

Je inzetten betekent niet dat je een wapen moet dragen: het betekent dat je meewerkt aan het opbouwen van een gemeenschappelijke toekomst.

Een model afwijzen betekent niet dat je wegloopt.
Integendeel: het is een daad van moed en bezinning.
Nee zeggen tegen legerdienst betekent ja zeggen tegen andere vormen van betrokkenheid, die vrijer, menselijker en nuttiger zijn voor de samenleving.
Pacifistisch zijn betekent niet passief zijn: het betekent geloven en weten dat er andere manieren zijn om te verdedigen wat je dierbaar is en degenen van wie je houdt.

Nee.
We weten dat er bepaalde bedreigingen bestaan en dat een leger een rol kan spelen bij de bescherming van de bevolking. Maar we weten ook dat de doelstellingen van elk beleid dat gericht is op vrede en veiligheid in theorie deel uitmaken van een proces dat er juist op gericht is om legers op termijn overbodig te maken. We zijn dus niet tegen het leger, maar willen het een steeds minder belangrijke rol toekennen naarmate het beleid van de-escalatie, samenwerking en wederzijds vertrouwen effectief worden. 

Vrede kan niet in de eerste plaats op geweld berusten.

Wat ons zorgen baart, is dat de civiele, educatieve, sociale en diplomatieke alternatieven ondergefinancierd en onzichtbaar worden gehouden, terwijl alle politieke en media-aandacht op het leger wordt gericht.
Vrede opbouwen is een collectieve taak, niet alleen een zaak van soldaten.

Allereerst: vorm je eigen mening. Praten, debatteren, vragen stellen – dat is al een vorm van betrokkenheid.
Want wat vandaag de dag eigenlijk het meest ontbreekt, is de stem van de jongeren.
Beslissingen zoals de vrijwillige legerdienst worden genomen zonder ooit de mening te vragen van degenen die er rechtstreeks bij betrokken zijn.
Laat je mening dus horen. Vertel wat je ervan vindt aan je omgeving, op school en op sociale media.
En als je je onenigheid wilt uiten, kun je ook meedoen aan de trend #ServiceForPeaceBe: een symbolisch, creatief en collectief gebaar om te laten zien dat er een andere visie op betrokkenheid bestaat.
Het is geen verplichting, noch een slogan: het is een manier om weer het woord te nemen en eraan te herinneren dat de jeugd iets te zeggen heeft.

Vrijwillige legerdienst lijkt misschien een goed idee om te leren, geld te verdienen of ‘het land te dienen’.
Maar het past in een context waarin gewapende verdediging het enige antwoord lijkt te zijn op de onveiligheid in de wereld.
Vrede wordt echter ook bereid door middel van onderwijs, sociale rechtvaardigheid, solidariteit en samenwerking — wegen die steeds meer worden verwaarloosd.
Jongeren hebben al duizend manieren om zich in te zetten. En die zijn voor velen moediger en nuttiger voor onze gemeenschappelijke toekomst dan het oefenen voor oorlog.